گفتمان چند صدایی

انتخابات ریاست جمهوری و چند پرسش

این روزها همه نشانه ها حاکی از پیروزی آقای کرزی در انتخابات آینده افغانستان است. شاید تقدیر چنین است که یک دوره ی دیگر، جناب کرزی زمام امور کشور بحران زده و فقیر افغانستان را در دست بگیرد. ائتلافها، تاکتیک ها، و استراتژیها همه بر محور آقای کرزی می چرخد. در سطح کلان و بین المللی و قدرتهای بزرگ، از جمله آمریکا، نشانه های حاکی از این است که آقای کرزی زمدار افغانستان باشد. چه اینکه تمامی گزینه های احتمالیِ جانشینی آقای کرزی همه منتفی شده اند. در سطح منطقه ای، قدرتهای بزرگ محلی از جمله هند، ایران، روسیه از باب دفع افسد به فاسد هم که شده به زمداری کرزی رضایت دارند. تنها پاکستان مهم ترین همسایه افغانستان است که فعلا درگیر مشکلات داخلی بوده و توانایی اعمال نفوذ در افغانستان را ندارد. در سطح ملی و داخلی نیز نشانه ها حاکی از پیروزی آقای کرزی است. نبود رقیب جدی، ضعف ائتلافهای رقیب، ائتلاف با سران و متنفذین اقوام از جمله هزاره ها، تاجیک ها و حتی ازبکها، زمینه را برای پیروزی آقای کرزی فراهم کرده است. کرزی در طول چند سال حکومت، به خوبی معامله با جنگ سالاران و متنفذان محلی را یاد گرفته است. لذا امروز شرایط را طوری رقم زده است که به جای اینکه کرزی نیازمند متنفذان و رهبران اقوام باشد، برعکس آنان برای بقا و دوام خود نیازمند کرزی هستند. لذا هرکس زمانی برای خود نام و نشانی داشته است، امروز برای حفظ و تداوم آن، ناچارند با کرزی دست به اتحاد بزنند.

حال که همه نشانه ها حاکی از این است که زمام افغانستان یک دوره دیگر در دست آقای کرزی و همپیمانان او خواهد افتاد، به عنوان یکی از افراد ملت، چند سوال از آقای کرزی و دولت احتمالی آینده او دارم.

1.     آقای کرزی در دولت آینده با فسادی که سراسر ادارات افغانستان را فرا گرفته است چه خواهد کرد؟ آیا در دولت آینده فساد در همه ابعاد آن مثل امروز ادامه یافته و یا تشدید خواهد شد، یا آقای کرزی برای کاهش فساد برنامه ای دارد؟ اگر برنامه ای دارد با این متنفذین و جنگسالارانی که از همه اقوام در اطراف خود جمع کرده و هرکدام «خدایگان فساد» هستند چگونه با فساد مبارزه می کند؟

برای اینکه به اهیمت این پرسش واقف شویم بد نیست به نتایج تحقیاتی که «نگاه شفاف به افغانستان»  در مورد فساد در افغانستان انجام داده است، توجه کنیم. بر اساس این گزارش که در سال 2006 منتشر شده است و دولت ظاهرشا، داودخان، کمونیستها، مجاهدین، طالبان و کرزی را باهم مقایسه کرده است، بیشترین فساد را دولت کرزی به خود اختصاص داده است. این تحقیقات که 13 ولایت افغانستان انجام شده است نتایج ذیل را نشان می دهد. ظاهرشاه حد اقل فساد 5.8 و حد اکثر فساد 21.5؛ داودخان حداقل 3 و حداکثر 32.7؛ رژیم کمونیستی حداقل 9.1 حداکثر 13؛ مجاهدین حداقل8.2 و حداکثر 12؛ طالبان حداقل 9.8 و حداکثر 18؛ دولت کرزی حداقل 6.5 و حداکثر  60.6 بوده است. چنان که این تحقیق نشان می دهد قبل از دولت آقای کرزی بیشترین رشد فساد در دولت داود خان بوده است که از 3 به 32.7 افزایش یافته است. اما دولت کرزی روی هرچه دولت فاسد در افغانستان بوده است را شسته است. رشد فساد در این دولت از 6.5 به 60.6 افزایش یافته است؛ یعنی حدوداً ده برابر شده است. فساد آقای کرزی دوبرابر فساد در دولت داود خان است. (نگاه شفاف به افغانستان: فساد از دیدگاه افغانها) حال سوال این است که با روی کار آمدن دوباره آقای کرزی، وضعیت فساد چه خواهد شد؟ آیا این فساد همچنان رو به افزایش است یا برای آن تدبیری اندیشه خواهد شد. و چگونه؟

2.     آقای کرزی برای بازسازی کشور جنگ زده و بحران زده افغانستان چه خواهد کرد؟

براساس آمار و اطلاعاتی که منابع معتبر بین المللی منتشر کرده است، از ابتدای استقرار حکومت دموکراسی در سال 2002 تا کنون بیش از 30 میلیارد دلار به افغانستان کمک شده است. تا کنون چندین کنفرانس مهم برای کمک به افغانستان برگزار شده و کمکهای قابل توجهی برای بازسازی افغانستان انجام یافته است که به مهم ترین آنها اشاره می کنیم.

الف) کنفرانس توکیو در سال 2002؛ در کنفرانس توکیو که اکثر کشورهای اروپایی، آمریکایی و متحدین آسیایی آمریکا شرکت داشتند حدود 4.5 میلیارد دلار برای 5 سال به افغانستان اختصاص یافت که از این مقدار حدود 1.8 میلیارد برای سال 2002 بوده است. آمریکا حدود 296 میلیون برای سال 2002 و اتحادیه ی اروپا مبلغ 546 میلیون برای این سال، به افغانستان کمک کردند. کشورهای دیگر به ترتیب: ژاپن 500 میلیون برای دو و نیم سال، عربستان 220 میلیون برای سه سال، ایران 560 میلیون برای 5 سال، آلمان 362 میلیون برای 5 سال، انگلستان 288 میلیون برای 5 سال، برای کمک به افغانستان متعهد شدند.

ب) کنفرانس برلین؛ کنفرانس مهم دیگر، در مارس 2004 در برلین برگزار شد. در این کنفرانس جمعا حدود 8.2 میلیارد دلار برای سال 2004- 2007 به افغانستان اختصاص یافت. از مبلغ فوق، حدود 4.4 میلیارد برای سال 5-2004 بوده است. به علاوه، آمریکا برای سال 2004 حدود یک میلیارد دلار به افغانستان اختصاص داد.(شورای سنلس، 2006)

ج) کنفرانس لندن؛ سومین کنفرانس در اواخر ژانویه 2006 در لندن برگزار شد. در این کنفرانس، مبلغ 10.501 میلیارد دلار از سوی کشورها، موسسات و آژانس های بین المللی به افغانستان اختصاص یافت. از این مبلغ حدود 4.921 میلیارد، برای سال 6-2005 اختصاص داده شد.(شورای سنلس)

آمریکا علاوه بر جلب کمکهای بین المللی از طریق کنفرانس ها، کمک های دیگری را از طریق آژانس توسعه ی بین المللی(USAID) به افغانستان اختصاص داده است. کمک های مذکور در بهبود اقتصاد افغانستان مؤثر بوده است. طوری که سیستم بودجه دولت افغانستان، اکنون با همکاری صندوق بین الملل پول و خزانه ایالات متحده تعیین می شود. آمریکا بین سالهای 2002 تا 2007 بیش از 5 میلیارد دلار در بخش های مختلف، اختصاص داده است. هم چنین این آژانس بین سالهای 2005 تا 2010 سالانه به ترتیب 890، 880، 665، 665، 655 و 645 میلیون دلار در بخش های مختلف اختصاص داده است که مجموع آن بالغ بر 4.4 میلیارد دلار می شود. بنابراین آمریکا به تنهایی بیش از ده ملیارد دلار به بازسازی و اقتصاد افغانستان کمک کرده است.

حال سوال از آقای کرزی این است که این کمکها را در کجا مصرف کرده است؟ چه بازسازی در افغانستان صورت گرفته است؟ آیا مردمی که یک بار دیکر بنا است به آقای کرزی رای بدهند، نباید بدانند که این 30 میلیارد دلار کمک، به کجا رفته است؟ آیا جز چند جاده که آنهم توسط طالبان دوباره تخریب شده است، چه کار مهم دیگری در افغانستان صورت گرفته است؟ اگر آقای کرزی یک دوره دیگر حاکم شود،آیا 30 میلیارد دلاری وجود خواهد داشت تا هزینه آقای کرزی و متحدینش شود؟ سرنوشت ملت چه خواهد شد؟

3.     آقای کرزی با کشت تریاک و مواد مخدر چه خواهد کرد؟

یکی از مشکلات مهم جامعه امروز افغانستان کشت تریاک است. افغانستان بیش از 92 درصد مواد مخدر دنیا را تولید می کند. امروز حدود 500 هزار تن تریاک برای مصارف دارویی در کشورهای هند، برزیل، ترکیه و... کاشته می شود اما تمام تریاک تولیدی افغانستان به مواد مخدر تبدیل می شود، چرا؟ آقای کرزی در این چند سال حکومت چه کاری برای حل این معضل انجام داده است؟ کشت تریاک از سال 1986 تا آخرین روزهای طالبان که مشوق کشت تریاک بودند و برای آن مجوز شرعی درست کرده بودند، به92 هزار هکتار رسید. اما در سال 2009 این رقم به 193 هزار هکتار افزایش یافته است. آقای کرزی در این راستا چه کار کرده است؟ آیا صرفا تاسیس وزارت مبارزه با مواد مخدر می تواند این مشکل را حل کند. براساس تحقیق که در 4 کشور آمریکا، انگلستان، کانادا و هلند انجام شده است بیش از 80% مردم برای کشت تریاک در افغانستان برای مصارف دارویی جواب مثبت داده اند. آقای کرزی از این ظرفیتهای بین المللی چه استفاده ای کرده است؟ آیا با این افرایش کشت خشخاش، نمی توان گفت که آقای کرزی و متحدینش با قاچاقچیان دست به یک کاسه دارند؟

4.     آقای کرزی با ناآمنی فزاینده که سراسر خاک افغانستان را فراگرفته چه خواهد کرد؟

چنان که می دانیم بعد از 11 سپتامبر یکی از اهداف مهم نیروهای بین المللی در افغانستان ایجاد امینت و مبارزه با تروریسم بوده است. برای این منظور ابتدا علاوه بر نیروهای آمریکا، حدود پنج هزار نفر نیروی ایساف تحت فرماندهی انگلستان برای امنیت کابل، به افغانستان اعزام شد. این تعداد به مرور زمان افزایش یافته و در تمامی خاک افغانستان مستقر شد و فرماندهی نیروها، از آمریکا به ناتو/ ایساف منتقل شد. اکنون بیش از 60 هزار نیروی خارجی تحت عنوان ناتو/ ایساف در افغانستان حضور دارند. و میلیون ها دلار برای تربیت ارتش و پلیس ملی اختصاص یافته است. اما هیچ کدام از اینها کوچک ترین کمکی به امنیت در افغانستان نکرده است. الآن ناامنی در سراسر افغانستان بیداد می کند. کابل پایتخت، که باید امن ترین نقطه کشور باشد، در هفته حداقل، شاهد یکی دو انفجار است. براساس گزارش منابع معتبر بین المللی طالبان در 72% خاک افغانستان حضور دایمی، 21% حضور اتفاقی و در 7% باقیمانده حضور کمرنگ دارد. حال با توجه به این وضعیت امنیتی آقای کرزی در دوره آینده برای امنیت چه خواهد کرد؟

اینها سوالاتی است که باید رئیس جمهور آینده برای آنها پاسخ مناسب داشته باشد. مهم این نیست که با جمع آوری افراد متنفذ از تمامی اقوام، یک بار دیگر به قدرت رسید، بلکه مهم این است که کاری کنیم که تمامی اقوام در افغانستان، با امنیت و آسایش، برادرانه زندگی کند. به نظر می رسد که آنچه برای آقای کرزی مهم است رسیدن به قدرت است اما مشکلات فوق و راه حل آن، در مرحله بعدی قرار داشته یا شاید اصلا اهمیتی ندارد.